Ad annum 1054 valde condicionaliter referri potest eventus separationis Ecclesiae Romanae ab omnibus aliis Ecclesiis Orthodoxis (Hierosolymitana, Antiochena, Alexandrina, Constantinopolitana, Georgiana). Haec schisma per plura saecula usque ad annum 1054 maturescebat, neque hoc ipso anno finem habuit.
Maxime expressa schismatis confirmatio saeculo XIII accidit, cum Quartum Expeditionem Sacram Ecclesia Romana suscipiens, iam solitas conventiones cum Orthodoxo Constantinopoli habens ut per eius terras ad liberationem Hierosolymorum a Saracenis proficisceretur, proditione potius Constantinopolim aggressa est (anno 1204), incolas (Christianos) necavit, res pretiosas et sacra direpit, atque in his terris Imperium Latinum constituit, Hierosolyma omnino non petens.
In hac sectione collecta sunt documenta illorum temporum, quae situam oculis actorum et testium intueri adiuvabunt.